Stanovništvo Općine Vinodolske 1857. – 2011. (Grižane-Belgrad)

17.06.2019

Grižane-Belgrad 1857. – 2011.

1 – Griška gradina i Grižane
2 – Crkva MB Snježne Belgrad
3 – Griška gradina
4 – Pogled na Grižane-Belgrad sa Soplja (Iz arhiva Muzeja Grada Crikvenice)
5 – Crkva Sv. Martina oko 1860.g.
6 – Posveta crkve Sv. Martina 1908.g. (ustupio Stjepan Juričić)

Grižane-Belgrad 1857. – 2011.

U nastavku praćenja broja stanovnika Općine Vinodolske analizirat ćemo stanovništvo današnjeg naselja (Mjesnog odbora) Grižane-Belgrad u razdoblju 1857.-2011.
Broj stanovnika naselja Grižane-Belgrad pratit ćemo po naseljima (selima): Antovo, Barci, Baretići, Bašunje Vele, Belgrad, Blaškovići, Dolinci, Franovići, Grižane, Kamenjak, Kostelj, Marušići, Mavrići, Miroši, Saftići i Šarari. Sva ova prethodno navedena naselja (sela) spojena su 2001. godine u jedno naselje: Grižane-Belgrad, tako da ćemo za zadnja dva popisa stanovništva, 2001. i 2011., moći pratiti stanovništvo samo na nivou Grižana-Belgrada kao cjeline[1].

Grižane-Belgrad, broj stanovnika po naseljima 1857.-2011.

naselje/god	1857.	1869.	1880.	1890.	1900.	1910.	1921.	1931.
Antovo	154	171	157	156	180	171	147	124
Barci	295	370	381	381	372	407	368	293
Baretići	139	194	178	178	216	195	198	141
Bašunje Vele	135	183	185	187	215	196	158	143
Belgrad	49	56	68	77	74	73	57	51
Blaškovići	59	77	82	114	132	152	141	110
Dolinci	118	141	144	141	130	150	142	118
Franovići	54	64	73	87	105	114	108	82
Grižane	243	274	287	389	405	443	320	273
Kamenjak	257	313	339	354	374	420	394	283
Kostelj	485	586	602	605	694	727	608	494
Marušići	162	172	183	174	189	182	156	121
Mavrići	212	256	295	355	397	363	306	284
Miroši	96	103	110	106	118	134	106	96
Saftići	101	113	125	104	104	96	99	86
Šarari	73	78	85	93	84	108	86	74
GRIŽANE-BELGRAD ukupno	2632	3151	3294	3501	3789	3931	3394	2773

naselje/god	1948.	1953.	1961.	1971.	1981.	1991.	2001.	2011.
Antonovo	69	61	65	65	61	63	0	0
Barci	176	165	130	104	68	53	0	0
Baretići	78	97	81	76	60	46	0	0
Bašunje Vele	70	71	55	39	32	23	0	0
Belgrad	22	15	8	12	12	12	0	0
Blaškovići	76	67	55	57	60	54	0	0
Dolinci	73	67	54	39	34	33	0	0
Franovići	59	46	35	41	22	22	0	0
Grižane	149	141	137	144	140	153	0	0
Kamenjak	170	178	126	118	111	90	0	0
Kostelj	358	316	249	218	172	160	0	0
Marušići	64	66	59	45	39	36	0	0
Mavrići	164	136	109	131	97	80	0	0
Miroši	54	49	37	32	21	12	0	0
Saftići	58	59	51	41	29	24	0	0
Šarari	49	47	44	35	29	28	0	0
GRIŽANE-BELGRAD ukupno	1689	1581	1295	1197	987	889	840	953

Izvor: Državni zavod za statistiku, www.dzs.hr

Promatrajući ukupan broj stanovnika, uočavamo da su Grižane-Belgrad najveći broj stanovnika, skoro 4000, imale na samom početku 20. st. (1900. imaju 3789, a 1910., najviše, 3931 stanovnika). Nakon toga, najprije zbog stradanja u 1. svjetskom ratu i epidemije španjolske gripe, a poslije zbog velike ekonomske emigracije broj se stanovnika stalno smanjuje.

No, najveći pad broja stanovnika dogodio se između 1931. i 1948., na koji je, uz predratnu ekonomsku emigraciju, presudan utjecaj imao 2. svjetski rat u kojem je griško-belgradski kraj izgubio velik broj uglavnom muške populacije u najaktivnijoj životnoj dobi. U tom je razdoblju (1931.-1948.) broj stanovnika pao za 39%, s 2773 na 1689, dakle smanjio se za 1084.
Nakon 2. svjetskog rata pa sve do 2001. broj stanovnika kontinurano opada i ukupan broj se je, u tom preko 50 godina dugom razdoblju, prepolovio (s 1689, 1948.g. na samo 840 stanovnika 2001. godine). Mladi ljudi su odlazili i selili ili u vinodolsko priobalje ili u veće gradove (Rijeka, Zagreb). Tek zadnji popis stanovnika 2011. pokazuje porast u odnosu na 2001. (povećanje sa 840 2001.g. na 953 stanovnika 2011. godine).

Porazna je činjenica da se u stogodišnjem razdoblju broj stanovnika Grižana-Belgrada smanjio za preko 4 puta, na ispod četvrtine broja od prije 100 godina (1910. – 3931, 2011. – 953).

Najnapučenija griško-belgradska sela s najvećim brojem stanovnika, promatrajući cijelo razdoblje 1857.-2011., su: Kostelj, Barci i Kamenjak. Tako je u drugoj polovici 19. st. pa sve do 1921. Kostelj imao u kontinuitetu preko 600 stanovnika (najviše 1910. – 727), a Barci i Kamenjak preko 300 stanovnika (Barci najviše 1910. – 407 i Kamenjak najviše 1910. – 420). Danas je broj ljudi u Kostelju i Kamenjaku oko 4 puta manji, a u selu Barci je smanjenje najveće, čak više od 7 puta (1910. – 407 stanovnika, 1991. – 53 stanovnika).

Najmanja sela Grižana-Belgrada su Belgrad, Franovići i Šarari koja su najviše stanovnika imali 1910. i to ispod 100 (Belgrad – 73) ili malo preko 100 (Franovići – 114 i Šarari – 108). Danas u tim selima živi samo par desetaka stanovnika.

Zanimljivo je kako je Grižane i njegova naselja opisao Vinko Sabljar u svojoj knjizi „Miestopisni riečnik kraljevinah Dalmacije, Hervatske i Slavonije“ koja je izdana u Zagrebu 1866. godine. Ta vrlo značajna knjiga je Sabljarovo životno djelo koje je pisao desetak godina (između 1856. i 1866.), a podatke za knjigu je prikupljao i pripremao mnogo duže. Ona ne sadrži samo popis mjesta i naselja sa brojem stanovnika te crkveni, sudbeni i poštanski ustroj, nego i niz drugih dragocjenih podataka. Broj stanovnika u toj knjizi bazira se na prvom popisu iz 1857.
Za Grižane Sabljar piše (nakon što kratice iz knjige pretvorimo u pune izraze dobivamo sljedeći tekst):
„GRIŽANI (nekad Griže, Križane) mjesto u županiji Rijeka, kotar Vinodol, pošta Crikvenica, sudčija[2] u mjestu; 54 kuće 243 stanovnika, rimokatolička župa sa župnom crkvom Sv. Martina u mjestu, 1 učitelj 78 muških đaka, sudčija ima područna mjesta: Barci, Dolinci, Franovići, Kamenjak, Kostelj (kuće br. 1-60), Marušići, Mavrići, Miroši, Saftići, Šarari, 374 kuće, 1898 stanovnika, rimokatolička župa u biskupiji Modruš (Senj), arhiđakonat Modruš (Novi), đakonat (dekanat) Vinodol (Novi), ima područna mjesta Antovo, Baretići, Bašunje Vele, Belgrad, Blaškovići, i u mjestu sudčija, 2632 stanovnika“.

[1] Izvor: Državni zavod za statistiku, www.dzs.hr
[2] Sudčija je hrvatski pravnopovijesni izraz za sudski okrug odnosno područje na kojem je nadležan neki sud